Chiếu sáng là một phần không thể thiếu trong hệ thống điện nhà xưởng. Ánh sáng không chỉ giúp công nhân nhìn rõ khi làm việc mà còn ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng sản phẩm và an toàn trong quá trình sản xuất.
Một hệ thống chiếu sáng được bố trí không phù hợp có thể khiến khu vực làm việc bị thiếu sáng, chói mắt hoặc xuất hiện vùng sáng tối không đều.
Vậy khi thiết kế và thi công hệ thống chiếu sáng nhà xưởng cần lưu ý những gì?
I. Xác định nhà xưởng dùng để làm gì trước khi bố trí đèn
Không phải khu vực nào trong nhà xưởng cũng cần mức độ chiếu sáng giống nhau.
Ví dụ:
- Khu vực sản xuất
- Khu vực lắp ráp
- Khu vực kiểm tra sản phẩm
- Kho hàng
- Lối đi
- Khu vực máy móc
- Văn phòng
- Khu vực phụ trợ
Công việc càng yêu cầu nhìn rõ chi tiết thì việc bố trí ánh sáng càng cần được tính toán kỹ.
Vì vậy, trước khi chọn đèn cần xác định khu vực đó dùng để làm gì và người lao động sẽ làm việc như thế nào.
II. Độ sáng trong nhà xưởng cần bao nhiêu?
Đây là vấn đề không nên quyết định bằng cảm giác.
Mỗi khu vực có yêu cầu chiếu sáng khác nhau. Khu vực chỉ để di chuyển hoặc lưu trữ hàng hóa có thể không cần giống khu vực sản xuất, lắp ráp hoặc kiểm tra sản phẩm.
Nếu bố trí quá ít đèn, khu vực làm việc có thể bị thiếu sáng.
Nếu lắp quá nhiều đèn, chi phí đầu tư và điện năng tiêu thụ lại tăng lên mà chưa chắc mang lại hiệu quả tương ứng.
Do đó, cần xác định nhu cầu chiếu sáng của từng khu vực trước khi lựa chọn số lượng và công suất đèn.
III. Nên chọn loại đèn nào cho nhà xưởng?
Hiện nay đèn LED được sử dụng khá phổ biến trong nhà xưởng nhờ khả năng tiết kiệm điện, tuổi thọ cao và có nhiều lựa chọn công suất.
Tùy chiều cao trần và diện tích nhà xưởng có thể sử dụng các loại đèn phù hợp như:
- Đèn LED nhà xưởng
- Đèn LED high bay
- Đèn chiếu sáng khu vực
- Đèn chiếu sáng kho
- Đèn chiếu sáng ngoài nhà xưởng
Không nên chọn đèn chỉ dựa vào công suất ghi trên sản phẩm.
Cần xem xét cả quang thông, góc chiếu, chiều cao lắp đặt và diện tích cần chiếu sáng.
IV. Chiều cao nhà xưởng ảnh hưởng đến cách chọn đèn như thế nào?
Đây là yếu tố rất quan trọng.
Nhà xưởng có trần thấp và nhà xưởng có chiều cao lớn sẽ có cách bố trí đèn khác nhau.
Nếu nhà xưởng cao nhưng sử dụng loại đèn hoặc góc chiếu không phù hợp, ánh sáng có thể không tập trung xuống khu vực làm việc.
Ngược lại, nếu đèn có công suất quá lớn hoặc bố trí không hợp lý ở nhà xưởng thấp, người làm việc có thể bị chói.
Vì vậy, cần tính toán chiều cao lắp đặt và góc chiếu cùng với công suất đèn.
V. Nên bố trí đèn như thế nào để ánh sáng đều?
Không nên chỉ tập trung đèn ở một vài vị trí rồi để các khu vực còn lại thiếu sáng.
Đèn cần được phân bố hợp lý để hạn chế:
- Vùng quá sáng
- Vùng quá tối
- Bóng của máy móc
- Ánh sáng chiếu trực tiếp vào mắt
- Khu vực làm việc bị khuất sáng
Đặc biệt, nếu trong xưởng có nhiều máy móc cao hoặc kết cấu lớn thì cần tính đến khả năng tạo bóng khi bố trí đèn.
VI. Có cần chia đèn thành nhiều khu vực điều khiển không?
Nên, đặc biệt với nhà xưởng có diện tích lớn.
Thay vì bật toàn bộ hệ thống chiếu sáng cùng lúc, có thể chia thành từng khu vực như:
- Khu vực sản xuất
- Khu vực kho
- Khu vực đóng gói
- Khu vực hành lang
- Khu vực phụ trợ
Khi đó, khu vực nào đang sử dụng thì bật khu vực đó.
Cách này giúp việc vận hành thuận tiện hơn và có thể giảm lượng điện tiêu thụ khi nhà xưởng không hoạt động toàn bộ.
VII. Hệ thống chiếu sáng nhà xưởng có cần tính đến điện năng tiêu thụ không?
Có.
Chiếu sáng thường hoạt động trong thời gian dài nên nếu lựa chọn đèn và cách điều khiển không phù hợp, điện năng tiêu thụ có thể tăng đáng kể.
Khi thiết kế nên cân nhắc đồng thời:
- Công suất đèn
- Số lượng đèn
- Thời gian sử dụng
- Cách chia khu vực
- Khả năng điều khiển
- Hiệu suất của đèn
Mục tiêu không phải là lắp càng ít đèn càng tốt, mà là đạt được mức chiếu sáng phù hợp với nhu cầu sử dụng nhưng không lãng phí điện.
VIII. Nhà xưởng có cần đèn chiếu sáng sự cố không?
Ngoài hệ thống chiếu sáng phục vụ sản xuất, nhà xưởng còn cần xem xét các giải pháp chiếu sáng phục vụ an toàn và thoát nạn theo yêu cầu của công trình.
Tùy từng nhà xưởng, có thể cần bố trí:
- Đèn chiếu sáng sự cố
- Đèn chỉ dẫn lối thoát
- Chiếu sáng tại các khu vực cần thiết khi mất điện
Các hạng mục này cần được tính toán phù hợp với thiết kế và yêu cầu an toàn của công trình.
IX. Môi trường nhà xưởng ảnh hưởng đến việc chọn đèn
Nhà xưởng có thể có bụi, độ ẩm, nhiệt độ cao hoặc các điều kiện đặc thù khác.
Vì vậy, khi chọn đèn cần xem xét môi trường lắp đặt.
Ví dụ, khu vực nhiều bụi hoặc có độ ẩm cao cần lựa chọn thiết bị có mức bảo vệ phù hợp với điều kiện sử dụng.
Không nên sử dụng cùng một loại đèn cho mọi vị trí nếu điều kiện môi trường khác nhau.
X. Hệ thống chiếu sáng nên được tính từ khi nào?
Tốt nhất nên tính toán ngay từ giai đoạn thiết kế hệ thống điện nhà xưởng.
Khi đó có thể xác định trước:
- Vị trí lắp đèn
- Số lượng đèn
- Công suất đèn
- Đường điện cấp cho đèn
- Tủ điện chiếu sáng
- Công tắc hoặc phương án điều khiển
- Chiếu sáng sự cố
- Khả năng bảo trì và thay thế
Làm từ đầu sẽ thuận tiện hơn rất nhiều so với việc xây xưởng xong mới bổ sung đèn vì khu vực làm việc bị thiếu sáng.
XI. Những sai lầm thường gặp khi làm chiếu sáng nhà xưởng
1. Chọn đèn chỉ dựa vào công suất
Đèn công suất lớn chưa chắc tạo ra hệ thống chiếu sáng tốt nếu góc chiếu và vị trí lắp đặt không phù hợp.
2. Chỉ tính số lượng đèn theo diện tích
Diện tích là một yếu tố nhưng còn phải xem chiều cao nhà xưởng, loại công việc và cách bố trí máy móc.
3. Bố trí đèn không tính đến bóng của máy
Máy móc và kết cấu trong xưởng có thể che ánh sáng xuống khu vực làm việc.
4. Không chia khu vực điều khiển
Nhà xưởng lớn nhưng toàn bộ đèn chỉ bật/tắt bằng một mạch sẽ khó tiết kiệm điện khi chỉ sử dụng một phần diện tích.
5. Không tính phương án bảo trì
Đèn đặt ở vị trí quá cao hoặc khó tiếp cận sẽ gây khó khăn khi vệ sinh, kiểm tra và thay thế.
XII. Thiên Bách Electric thi công hệ thống chiếu sáng nhà xưởng
Thiên Bách Electric nhận khảo sát, thiết kế và thi công hệ thống điện nhà xưởng, trong đó có hệ thống chiếu sáng cho khu vực sản xuất, kho, văn phòng và các khu vực phụ trợ.
Phương án chiếu sáng được tính dựa trên mặt bằng, chiều cao nhà xưởng, khu vực sử dụng và nhu cầu thực tế của công trình.
Việc tính toán chiếu sáng ngay từ đầu giúp hệ thống điện được bố trí đồng bộ, thuận tiện vận hành và hạn chế phải cải tạo sau khi nhà xưởng đã đi vào hoạt động.
XIII. Câu hỏi thường gặp
1. Nhà xưởng nên dùng đèn LED hay loại đèn khác?
Đèn LED hiện được sử dụng phổ biến cho nhà xưởng, nhưng cần chọn loại đèn phù hợp với chiều cao, môi trường và nhu cầu chiếu sáng của từng khu vực.
2. Nhà xưởng càng nhiều đèn thì càng sáng và càng tốt?
Không. Quan trọng là ánh sáng được phân bố phù hợp, hạn chế vùng tối, chói và lãng phí điện.
3. Có cần chia hệ thống đèn thành nhiều khu vực không?
Nên chia nếu nhà xưởng có diện tích lớn hoặc nhiều khu vực sử dụng khác nhau. Điều này giúp thuận tiện vận hành và kiểm soát điện năng tiêu thụ.
4. Có nên tính hệ thống chiếu sáng trước khi xây nhà xưởng không?
Nên. Tính trước giúp xác định vị trí đèn, đường dây, tủ điện và phương án điều khiển ngay từ đầu.