Nhà xưởng có diện tích lớn, mái cao và thường sử dụng nhiều thiết bị điện nên cần có hệ thống chống sét phù hợp để hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến con người, máy móc và hệ thống điện khi xảy ra sét đánh.
Tuy nhiên, lắp đặt hệ thống chống sét xong không có nghĩa là có thể sử dụng lâu dài mà không cần kiểm tra. Kim thu sét, dây dẫn, mối nối, cọc tiếp địa và các thiết bị chống sét có thể xuống cấp theo thời gian.
Vậy kiểm tra hệ thống chống sét nhà xưởng gồm những hạng mục nào?
I. Khi nào cần kiểm tra hệ thống chống sét nhà xưởng?
1. Kiểm tra định kỳ
Hệ thống chống sét cần được kiểm tra theo yêu cầu kỹ thuật và điều kiện vận hành của công trình.
Đặc biệt với những nhà xưởng nằm trong khu vực có nhiều giông sét hoặc hệ thống đã sử dụng trong thời gian dài.
2. Sau khi có sét đánh
Nếu công trình vừa xảy ra sự cố sét đánh, cần kiểm tra lại hệ thống chống sét để phát hiện những hư hỏng có thể không nhìn thấy bằng mắt thường.
3. Sau khi sửa chữa hoặc cải tạo nhà xưởng
Khi thay đổi mái, kết cấu nhà xưởng, hệ thống điện hoặc bổ sung thiết bị trên mái, cần đánh giá lại hệ thống chống sét để đảm bảo vẫn phù hợp.
4. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường
Các dấu hiệu như dây dẫn bị đứt, mối nối bị oxy hóa, kim thu sét bị biến dạng hoặc thiết bị chống sét báo lỗi đều cần được kiểm tra.
II. Kiểm tra kim thu sét
Kim thu sét là bộ phận nằm ở vị trí cao để tiếp nhận dòng sét và dẫn xuống hệ thống tiếp địa.
1. Kiểm tra tình trạng kim
Kiểm tra xem kim có bị:
- Cong hoặc biến dạng.
- Gãy.
- Ăn mòn.
- Lỏng chân đế.
- Hư hỏng do tác động bên ngoài.
hay không.
2. Kiểm tra vị trí lắp đặt
Cần kiểm tra kim thu sét có còn đúng vị trí và đảm bảo liên kết với hệ thống dẫn xuống hay không.
Nếu nhà xưởng có thay đổi kết cấu mái hoặc bổ sung công trình, cần đánh giá lại phạm vi bảo vệ.
3. Kiểm tra chân đế
Chân đế và vị trí cố định kim cần chắc chắn, không bị lỏng hoặc xuống cấp.
III. Kiểm tra dây dẫn sét
1. Kiểm tra đường dây dẫn xuống
Dây dẫn sét cần được kiểm tra toàn bộ tuyến từ khu vực thu sét xuống hệ thống tiếp địa.
2. Kiểm tra tình trạng dây
Chú ý các dấu hiệu:
- Đứt hoặc hư hỏng.
- Ăn mòn.
- Biến dạng.
- Mối nối bị oxy hóa.
- Dây bị va chạm hoặc không còn được cố định chắc chắn.
3. Kiểm tra các điểm chuyển hướng
Những vị trí thay đổi hướng của dây dẫn và các điểm liên kết cần được kiểm tra kỹ vì đây là những vị trí dễ phát sinh vấn đề trong quá trình sử dụng.
IV. Kiểm tra các mối nối của hệ thống chống sét
Mối nối là một trong những hạng mục quan trọng khi kiểm tra hệ thống chống sét.
1. Kiểm tra độ chắc chắn
Các mối nối cần đảm bảo liên kết tốt giữa kim thu sét, dây dẫn và hệ thống tiếp địa.
2. Kiểm tra dấu hiệu ăn mòn
Môi trường ngoài trời, độ ẩm và thời tiết có thể làm các mối nối bị oxy hóa hoặc ăn mòn theo thời gian.
3. Kiểm tra lại sau khi sửa chữa
Nếu đã tháo lắp hoặc sửa chữa hệ thống, cần kiểm tra lại các điểm liên kết trước khi đưa hệ thống vào sử dụng.
V. Kiểm tra hệ thống tiếp địa chống sét
Hệ thống tiếp địa là phần quan trọng trong toàn bộ hệ thống chống sét.
1. Kiểm tra dây nối đất
Kiểm tra đường liên kết từ dây dẫn sét đến hệ thống tiếp địa.
Các điểm kết nối phải chắc chắn và không bị hư hỏng.
2. Kiểm tra cọc và hệ thống tiếp địa
Kiểm tra tình trạng các cọc, dây liên kết và hộp kiểm tra tiếp địa nếu có.
3. Đo điện trở tiếp địa
Thực hiện đo điện trở tiếp địa bằng thiết bị và phương pháp phù hợp.
Kết quả cần được đối chiếu với yêu cầu thiết kế, tiêu chuẩn hoặc quy định kỹ thuật áp dụng cho công trình.
VI. Kiểm tra thiết bị chống sét lan truyền
Ngoài hệ thống chống sét trực tiếp, nhà xưởng còn có thể sử dụng thiết bị chống sét lan truyền cho hệ thống điện và tín hiệu.
1. Kiểm tra SPD trong tủ điện
Kiểm tra thiết bị chống sét lan truyền được lắp tại các tủ điện theo thiết kế.
2. Kiểm tra trạng thái thiết bị
Một số SPD có bộ chỉ thị trạng thái để nhận biết thiết bị còn hoạt động hay đã cần thay thế.
3. Kiểm tra kết nối
Kiểm tra dây kết nối SPD với hệ thống điện và tiếp địa, đảm bảo đúng sơ đồ và chắc chắn.
VII. Kiểm tra liên kết giữa hệ thống chống sét và hệ thống điện
Hệ thống chống sét không nên được kiểm tra tách biệt hoàn toàn với hệ thống điện nhà xưởng.
1. Kiểm tra liên kết đẳng thế
Tùy thiết kế công trình, cần kiểm tra các liên kết đẳng thế nhằm hạn chế chênh lệch điện thế nguy hiểm khi xảy ra sự cố.
2. Kiểm tra đường tiếp địa
Đánh giá sự liên kết giữa các hệ thống tiếp địa theo thiết kế của công trình.
3. Kiểm tra thiết bị điện quan trọng
Các thiết bị điện, tủ điều khiển, PLC, biến tần và hệ thống tín hiệu có thể cần được bảo vệ chống xung quá điện áp theo phương án thiết kế.
VIII. Kiểm tra sau khi hệ thống bị sét đánh
Sau một sự kiện sét đánh, không nên chỉ kiểm tra xem kim thu sét còn nguyên hay không.
1. Kiểm tra kim thu sét
Kiểm tra biến dạng, cháy xém hoặc dấu hiệu hư hỏng.
2. Kiểm tra dây dẫn
Kiểm tra toàn bộ tuyến dẫn sét và các điểm liên kết.
3. Kiểm tra tiếp địa
Đo kiểm lại hệ thống tiếp địa để đánh giá tình trạng sau sự cố.
4. Kiểm tra thiết bị chống sét lan truyền
Kiểm tra các SPD và những thiết bị điện có liên quan.
Nếu phát hiện bất thường, cần đánh giá nguyên nhân và xử lý trước khi tiếp tục vận hành bình thường.
IX. Lập biên bản và đánh giá kết quả
Sau khi hoàn thành kiểm tra cần tổng hợp kết quả để theo dõi tình trạng hệ thống.
1. Ghi nhận tình trạng từng hạng mục
Có thể ghi nhận riêng:
- Kim thu sét.
- Dây dẫn.
- Mối nối.
- Hệ thống tiếp địa.
- Các điểm liên kết.
2. Ghi nhận kết quả đo
Các thông số đo cần được lưu lại cùng thời gian và vị trí kiểm tra.
3. Đề xuất xử lý
Tùy tình trạng thực tế có thể cần:
- Siết hoặc xử lý lại mối nối.
- Thay dây dẫn bị hư hỏng.
- Thay kim thu sét.
- Sửa chữa hệ thống tiếp địa.
- Thay SPD.
- Cải tạo hoặc bổ sung hệ thống chống sét.
X. Những dấu hiệu cho thấy hệ thống chống sét cần kiểm tra
1. Kim thu sét bị cong, gãy hoặc ăn mòn
Đây là dấu hiệu dễ nhận biết và cần được kiểm tra sớm.
2. Dây dẫn chống sét bị hư hỏng
Dây bị đứt, ăn mòn hoặc mất liên kết có thể ảnh hưởng đến khả năng dẫn dòng sét.
3. Mối nối bị oxy hóa
Mối nối ngoài trời chịu tác động của thời tiết nên cần được kiểm tra định kỳ.
4. Điện trở tiếp địa thay đổi bất thường
Nếu kết quả đo thay đổi đáng kể so với những lần trước, cần kiểm tra lại toàn bộ hệ thống.
5. SPD báo lỗi
Thiết bị chống sét lan truyền có dấu hiệu hết khả năng bảo vệ cần được kiểm tra và thay thế phù hợp.
XI. Những lưu ý khi kiểm tra hệ thống chống sét
1. Không chỉ kiểm tra phần trên mái
Một hệ thống chống sét gồm nhiều phần liên kết với nhau. Cần kiểm tra từ kim thu sét, dây dẫn đến hệ thống tiếp địa và các thiết bị chống sét liên quan.
2. Không chỉ dựa vào kết quả đo điện trở tiếp địa
Điện trở tiếp địa là một thông số quan trọng nhưng không thể thay thế việc kiểm tra toàn bộ hệ thống.
3. Không tự ý thay đổi hệ thống
Việc bổ sung kim, dây hoặc cọc tiếp địa cần dựa trên đánh giá kỹ thuật và phương án phù hợp với công trình.
4. Kiểm tra sau sét đánh cần được ưu tiên
Sau sự kiện sét đánh, nên kiểm tra hệ thống càng sớm càng tốt để phát hiện hư hỏng và đánh giá lại khả năng bảo vệ.
XII. Thiên Bách Electric – Kiểm tra hệ thống chống sét nhà xưởng
Thiên Bách Electric cung cấp giải pháp điện công nghiệp và điện nhà xưởng, bao gồm kiểm tra, đo kiểm, bảo trì và cải tạo hệ thống điện.
Đối với hệ thống chống sét nhà xưởng, việc kiểm tra cần đánh giá đồng bộ từ kim thu sét, dây dẫn, mối nối, hệ thống tiếp địa đến thiết bị chống sét lan truyền.
Từ kết quả kiểm tra thực tế, có thể xác định những hạng mục cần xử lý, thay thế hoặc cải tạo để hệ thống tiếp tục đáp ứng yêu cầu bảo vệ của công trình.
XIII. Câu hỏi thường gặp
1. Bao lâu nên kiểm tra hệ thống chống sét nhà xưởng?
Tần suất phụ thuộc vào thiết kế, môi trường và yêu cầu kỹ thuật của công trình. Những hệ thống ngoài trời hoặc đã vận hành lâu năm cần được chú ý kiểm tra định kỳ.
2. Sau khi bị sét đánh có cần kiểm tra lại không?
Có. Cần kiểm tra kim thu sét, dây dẫn, mối nối, hệ thống tiếp địa và các thiết bị chống sét liên quan để phát hiện hư hỏng.
3. Kiểm tra chống sét có cần đo điện trở tiếp địa không?
Đo điện trở tiếp địa là một hạng mục quan trọng khi kiểm tra hệ thống chống sét, nhưng cần kết hợp với việc kiểm tra các thành phần khác của hệ thống.
4. SPD bị lỗi có cần thay ngay không?
Cần đánh giá tình trạng và khả năng bảo vệ của thiết bị. Nếu SPD đã mất khả năng bảo vệ theo chỉ báo hoặc kết quả kiểm tra thì cần thay thế phù hợp.
5. Hệ thống chống sét nhìn bên ngoài vẫn còn nguyên có cần kiểm tra không?
Có. Một số vấn đề nằm ở mối nối, hệ thống tiếp địa hoặc thiết bị chống sét lan truyền và không thể xác định chỉ bằng quan sát bên ngoài.