Điện trở tiếp địa chống sét có thể tăng theo thời gian dù hệ thống ban đầu được thi công đúng và cho kết quả đạt yêu cầu. Nguyên nhân thường nằm ở sự thay đổi của đất, tình trạng cọc tiếp địa, dây dẫn, mối nối hoặc việc công trình đã thay đổi so với thời điểm lắp đặt.
Khi thấy điện trở tăng cao, không nên chỉ nhìn vào con số rồi lập tức đóng thêm cọc. Cần xác định nguyên nhân trước để biết hệ thống đang gặp vấn đề ở phần tiếp địa, kết nối hay do điều kiện đất tại thời điểm đo.
1. Đất bị khô hoặc thay đổi theo mùa
Điện trở của hệ thống tiếp địa chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi điện trở suất của đất. Thành phần đất, độ ẩm và nhiệt độ đều có thể làm giá trị này thay đổi.
Vào thời điểm đất khô hơn, ít ẩm hoặc mực nước ngầm thay đổi, khả năng dẫn điện của khu vực xung quanh điện cực có thể giảm và kết quả đo điện trở tiếp địa tăng lên. Đây là lý do một hệ thống có thể cho kết quả khác nhau giữa các thời điểm trong năm.
Vì vậy, khi so sánh kết quả giữa hai lần đo, nên xem cả thời điểm đo và điều kiện đất chứ không chỉ nhìn vào một con số.
2. Cọc tiếp địa bị ăn mòn
Cọc tiếp địa nằm trong đất lâu ngày có thể bị ăn mòn, đặc biệt khi môi trường đất có độ ẩm, muối hoặc tính ăn mòn cao.
Khi cọc bị suy giảm tiết diện hoặc hư hỏng nghiêm trọng, khả năng tiếp xúc và truyền dòng điện xuống đất cũng bị ảnh hưởng. Một hệ thống từng có điện trở thấp hoàn toàn có thể tăng dần sau nhiều năm sử dụng.
Đây là nguyên nhân cần đặc biệt lưu ý đối với các hệ thống đã vận hành lâu năm nhưng chưa từng được kiểm tra lại.
3. Dây dẫn hoặc mối nối tiếp địa bị hỏng
Không phải lúc nào nguyên nhân cũng nằm ở cọc.
Dây nối giữa các cọc, dây dẫn xuống hệ thống tiếp địa hoặc các điểm liên kết có thể bị:
- Lỏng mối nối.
- Oxy hóa, ăn mòn.
- Đứt ngầm hoặc hư hỏng cơ học.
- Suy giảm do môi trường bên ngoài.
Khi một phần liên kết bị mất hoặc tiếp xúc kém, tổng thể hệ thống tiếp địa có thể tăng điện trở dù các cọc còn lại vẫn nằm nguyên dưới đất. Việc kiểm tra cần xem cả cọc, dây dẫn và các điểm liên kết thay vì chỉ kiểm tra một vị trí.
4. Công trình đã thay đổi nhưng hệ thống tiếp địa chưa được kiểm tra lại
Nhà xưởng, kho hoặc công trình có thể được mở rộng sau vài năm sử dụng: xây thêm khu vực mới, thay đổi mặt bằng, bổ sung thiết bị hoặc cải tạo hệ thống điện.
Những thay đổi này có thể làm cấu hình hệ thống tiếp địa khác với thiết kế ban đầu. Trong trường hợp đó, việc chỉ dựa vào kết quả đo của hệ thống cũ có thể không còn phản ánh đúng tình trạng hiện tại của công trình.
5. Kết quả đo khác do điều kiện hoặc phương pháp đo
Điện trở tiếp địa không phải lúc nào cũng cho một giá trị hoàn toàn giống nhau ở mọi lần đo.
Vị trí đặt điện cực đo, điều kiện đất, độ ẩm, nhiệt độ, thiết bị đo và cách thực hiện phép đo đều có thể ảnh hưởng đến kết quả. Vì vậy, khi thấy một giá trị tăng bất thường, trước tiên cần xác nhận phép đo có được thực hiện đúng và có thể so sánh với các lần đo trước hay không.
Đây cũng là lý do hồ sơ đo nên ghi lại giá trị, thời điểm và điều kiện kiểm tra để thuận tiện theo dõi về sau.
6. Không nên chỉ nhìn vào con số hiện tại
Một hệ thống có kết quả đo cao hơn lần trước cần được kiểm tra nguyên nhân, ngay cả khi chưa thể kết luận ngay rằng toàn bộ hệ thống đã hỏng.
Ngược lại, nếu điện trở vượt mức yêu cầu áp dụng cho công trình thì cần có biện pháp kiểm tra và xử lý phù hợp. TCVN 9385:2012 hiện vẫn là tiêu chuẩn Việt Nam còn hiệu lực về thiết kế, kiểm tra và bảo trì hệ thống chống sét cho công trình.
Điều quan trọng là phải nhìn vào xu hướng thay đổi của hệ thống, không chỉ một con số đo đơn lẻ.
Khi điện trở tiếp địa tăng cao, nên kiểm tra những gì?
Có thể kiểm tra theo thứ tự:
| Nội dung | Cần kiểm tra |
|---|---|
| Kết quả đo | Xác nhận lại phép đo và điều kiện đo |
| Dây dẫn | Đứt, lỏng, oxy hóa, hư hỏng |
| Mối nối | Tình trạng liên kết giữa dây và cọc |
| Cọc tiếp địa | Ăn mòn, hư hỏng, tình trạng thực tế |
| Đất | Độ ẩm, điều kiện đất và thay đổi theo mùa |
| Công trình | Có mở rộng hoặc thay đổi hệ thống hay không |
Sau khi xác định được nguyên nhân mới quyết định có cần bổ sung cọc, cải tạo hệ thống tiếp địa hay xử lý lại các điểm liên kết.
Xem thêm: Quy trình đo điện trở tiếp địa chống sét và Hệ thống chống sét không đạt điện trở phải xử lý thế nào?.
Kết luận
Điện trở tiếp địa chống sét tăng cao có thể xuất phát từ đất khô hoặc thay đổi theo mùa, cọc tiếp địa bị ăn mòn, dây dẫn và mối nối xuống cấp, công trình thay đổi hoặc phép đo không được thực hiện trong cùng điều kiện.
Vì vậy, đừng vội đóng thêm cọc chỉ vì thấy điện trở tăng. Cần xác nhận kết quả đo và kiểm tra tình trạng thực tế của hệ thống trước, sau đó mới chọn phương án xử lý phù hợp.