Lắp hệ thống chống sét xong không có nghĩa là có thể để đó nhiều năm mà không kiểm tra. Theo TCVN 9385:2012, hệ thống chống sét nên được kiểm tra định kỳ, tốt nhất không quá 12 tháng một lần; với khu vực có điều kiện khí hậu khắc nghiệt, tần suất kiểm tra nên tăng lên. Tiêu chuẩn này cũng yêu cầu kiểm tra lại sau khi công trình được thay đổi hoặc mở rộng.
Nói đơn giản: nếu hệ thống đã sử dụng lâu mà chưa từng kiểm tra lại, thì đã đến lúc nên kiểm tra.
Bao lâu nên kiểm tra hệ thống chống sét một lần?
Với công trình thông thường, có thể lấy khoảng 12 tháng làm mốc kiểm tra định kỳ.
Không nên hiểu đây là quy tắc cứng cho mọi công trình. Nhà xưởng, kho, trang trại hoặc công trình nằm ở môi trường khắc nghiệt có thể cần kiểm tra thường xuyên hơn. TCVN 9385:2012 cũng lưu ý tăng tần suất tại những khu vực có điều kiện khí hậu khắc nghiệt.
Ngoài kiểm tra định kỳ, có những trường hợp không cần chờ đến đủ một năm mới kiểm tra.
Những trường hợp nên kiểm tra sớm hơn
Sau khi công trình sửa chữa hoặc mở rộng
Đây là trường hợp rất dễ bị bỏ quên.
Ví dụ nhà xưởng cũ được làm thêm mái che, xây thêm khu vực mới, lắp hệ thống điện mặt trời hoặc đưa thêm thiết bị kim loại lên mái.
Hệ thống chống sét lúc này có thể không còn phù hợp với hiện trạng công trình ban đầu. TCVN 9385:2012 yêu cầu kiểm tra sau khi hệ thống hoặc công trình có thay đổi, mở rộng.
Sau một trận sét hoặc sự cố bất thường
Nếu công trình vừa trải qua một trận sét mạnh, không nên chỉ kiểm tra xem có cháy hoặc gãy gì hay không.
Một số bộ phận có thể đã chịu tác động nhưng bên ngoài vẫn nhìn bình thường. Với hệ thống bảo vệ thiết bị điện tử, IEC 62305-4:2024 cũng xem việc kiểm tra và bảo trì các biện pháp chống xung sét là một phần của quá trình bảo vệ hệ thống điện, điện tử.
Khi thiết bị điện tử liên tục gặp sự cố
Nếu camera, biến tần, PLC, thiết bị mạng hoặc thiết bị điều khiển bị hỏng bất thường sau các đợt giông sét, nên kiểm tra lại cả hệ thống thay vì chỉ thay thiết bị.
Có thể vấn đề không nằm ở chính thiết bị mà ở SPD, đường tín hiệu, tiếp địa hoặc cách liên kết giữa các phần của hệ thống.
Một hệ thống chống sét lâu năm cần kiểm tra những gì?
Không phải chỉ lên mái nhìn cây kim thu sét là xong.
Tùy cấu hình công trình, việc kiểm tra nên xem ít nhất các phần chính:
| Hạng mục | Cần xem gì? |
|---|---|
| Kim thu sét | Cong, gãy, ăn mòn, chân đế và vị trí lắp |
| Dây dẫn | Đứt, lỏng, ăn mòn, hư hỏng cơ học |
| Mối nối | Lỏng, oxy hóa, biến dạng |
| Tiếp địa | Tình trạng cọc, dây và kết quả đo |
| SPD | Trạng thái hoạt động, báo lỗi, hư hỏng |
| Công trình | Có thay đổi, cơi nới hay bổ sung thiết bị không |
Điểm quan trọng là hệ thống phải được nhìn như một tổng thể. Một bộ phận có vẻ còn tốt chưa có nghĩa toàn bộ hệ thống vẫn đang bảo vệ đúng như thiết kế ban đầu.
Điện trở tiếp địa có cần đo lại mỗi lần kiểm tra không?
Đây là phần nên đặc biệt lưu ý.
Kiểm tra bằng mắt có thể phát hiện dây đứt, kim bị cong hoặc mối nối bị ăn mòn, nhưng không thể thay thế phép đo khi cần đánh giá tình trạng tiếp địa.
Nếu kết quả đo thay đổi đáng kể so với những lần trước, cần tìm nguyên nhân thay vì chỉ ghi lại con số.
Đất thay đổi theo mùa, cọc bị ăn mòn, dây dẫn hoặc mối nối xuống cấp đều có thể ảnh hưởng đến kết quả.
Xem thêm: Quy trình đo điện trở tiếp địa chống sét và Vì sao điện trở tiếp địa chống sét tăng cao?.
Nếu hệ thống đã 3–5 năm chưa kiểm tra thì sao?
Không nên mặc định rằng hệ thống đã hỏng, nhưng cũng không nên tiếp tục bỏ qua.
Hệ thống có thể vẫn còn hoạt động tốt, nhưng chỉ có kiểm tra mới cho biết tình trạng thực tế hiện tại.
Đặc biệt với nhà xưởng hoặc công trình ngoài trời, sau vài năm có thể đã xuất hiện:
- Ăn mòn ở các điểm nối.
- Dây dẫn bị tác động cơ học.
- Điện trở tiếp địa thay đổi.
- SPD đã hết khả năng bảo vệ.
- Công trình có thêm phần xây dựng hoặc thiết bị mới.
Nếu không có hồ sơ kiểm tra cũ, việc kiểm tra lại càng có ý nghĩa vì không còn cơ sở để so sánh tình trạng hiện tại.
Kiểm tra định kỳ không có nghĩa là cứ kiểm tra xong phải sửa
Đây là điều chủ công trình thường lo nhất.
Kiểm tra để biết hệ thống đang ở tình trạng nào, chứ không phải để mặc định phát sinh một gói sửa chữa.
Nếu kim thu, dây dẫn, mối nối, tiếp địa và SPD đều ổn thì chỉ cần lưu kết quả để theo dõi ở những lần sau.
Chỉ khi phát hiện bộ phận có vấn đề mới cần xác định mức độ và phương án xử lý.
Trường hợp nào nên kiểm tra toàn bộ hệ thống?
Nên kiểm tra tổng thể khi công trình rơi vào một trong các tình huống sau:
| Tình huống | Nên làm gì |
|---|---|
| Hệ thống đã lâu chưa kiểm tra | Kiểm tra tổng thể |
| Vừa cải tạo hoặc mở rộng | Đánh giá lại phạm vi bảo vệ |
| Vừa xảy ra sự cố sét | Kiểm tra các bộ phận liên quan |
| Điện trở tiếp địa tăng | Đo lại và tìm nguyên nhân |
| SPD báo lỗi | Kiểm tra SPD và hệ thống liên quan |
| Thiết bị điện tử hỏng bất thường | Kiểm tra nguồn, SPD, tiếp địa và đường tín hiệu |
Với hệ thống chống sét cho kết cấu, IEC 62305-3:2024 cũng đặt inspection và maintenance trong phạm vi của hệ thống chống sét, chứ không chỉ dừng ở khâu thiết kế và lắp đặt.
Đừng chờ đến lúc có sự cố mới nhớ đến hệ thống chống sét
Một hệ thống chống sét có thể nằm ngoài tầm mắt trong nhiều tháng hoặc nhiều năm, trong khi thời tiết, môi trường và chính công trình vẫn thay đổi.
Vì vậy, cách đơn giản nhất là:
Lắp đặt → kiểm tra định kỳ → ghi nhận kết quả → kiểm tra lại khi công trình thay đổi hoặc có sự cố.
Làm như vậy sẽ dễ phát hiện vấn đề sớm hơn thay vì chờ đến lúc kim thu hỏng, điện trở tăng hoặc thiết bị điện tử bắt đầu chết hàng loạt.
Xem thêm: Cách kiểm tra hệ thống chống sét và Hệ thống chống sét không đạt điện trở phải xử lý thế nào?.
Kết luận
Với công trình thông thường, nên kiểm tra hệ thống chống sét định kỳ khoảng 12 tháng một lần và kiểm tra sớm hơn khi công trình được sửa chữa, mở rộng, vừa trải qua sự cố sét hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường. TCVN 9385:2012 hiện vẫn còn hiệu lực và là tiêu chuẩn Việt Nam về thiết kế, kiểm tra và bảo trì hệ thống chống sét.
Điều quan trọng không phải là hệ thống đã lắp được bao nhiêu năm, mà là lần kiểm tra gần nhất cách hiện tại bao lâu và công trình có thay đổi gì kể từ lần đó hay không.